قرينهء بر اين حمل ، دلالت عقل است كه البته بطانت و خواصّ انسانى در هر حالت كه باشد ، او را ملاقات مىكند ، چنان‌چه مشاهد و محسوس است . علاوه‌بر اين حضرت ، غلامان و خدّام ، بلكه عيال و اولاد دارد و ايشان آن جناب را مىبينند ، چنان‌كه در روايت مفضّل است و بقاى حيات انسان ، بدون بعضى از آن‌ها متعسّر و بدون بعضى ديگر متعذّر است . نيز مباشرت انسان در جميع مقدّمات زندگى خود ، بنفسه و بشخصه در عادت و عرف ، از امورى است كه نشود و نشايد ، غيبت از اين نوع كاركنان هم ، از امورى است كه نشود و نشايد و عقل حكم كند كه نشايد . [ گفتار محدث نورى در نجم ثاقب ] امّا استادنا المحدّث النورى رحمه اللّه « 1 » براى مراد از دلالت بعضى آثار كه در كلام علّامه بحر العلوم رحمه اللّه ذكر شده ، چند احتمال ذكر فرموده است : احتمال اوّل : شايد مراد از آثار ، همان وقايع سابق است كه از جملهء آن‌ها وقايع خود ايشان بود ؛ يعنى مراد از آثار ، همان قصص و حكايات كسانى است كه در غيبت كبرا خدمت ولىّ عصر تشرّف حاصل كرده‌اند ، علّامهء مذكور هم ، از آن اشخاص است . احتمال دوّم : شايد مراد از بعضى آثار ، خبرى است كه حضينى در كتاب خود به اسنادش از امير المؤمنين عليه السّلام نقل كرده كه فرمود : صاحب الامر ظاهر مىشود و بيعت ، عهد ، عقد و ذمّه‌اى براى او در گردن احدى نيست ؛ تا وقت ظهورش از خلق پنهان مىشود . راوى عرض كرد : يا امير المؤمنين ! پيش از ظهورش ديده نمىشود ؟ فرمود : بلكه وقت مولدش ديده و براهين و دلايل او ظاهر مىشود ، چشم‌هاى عارفين او را به فضلش مىبيند كسانى را كه شاكرين كاملين‌اند و كسانى را به او بشارت مىدهند كه در او شك دارند .

--> ( 1 ) . نجم ثاقب در احوال امام غايب ، ج 2 ، صص 854 - 853 .